(TAP) - Cuộc đối đầu giữa Hoa Kỳ - Iran bất ngờ xoay chuyển, khi hai bên nhất trí ngừng bắn trong 14 ngày, mở đường cho vòng đàm phán then chốt vào 10/4. Hai tuần đình chiến không chỉ là khoảng lặng để khởi động đối thoại, mà còn là “phép thử” khắc nghiệt về lòng tin và khả năng kiểm soát căng thẳng, giữa bối cảnh những bất đồng cốt lõi vẫn chưa có lời giải.
Hoa Kỳ - Iran chuẩn bị bước vào vòng đàm phán trực tiếp tại Islamabad. Nguồn: justsecurity.org
Rạng sáng ngày 8/4 (giờ Việt Nam) - chưa đầy 2 tiếng trước khi “tối hậu thư cuối cùng” đối Iran hết hạn, Tổng thống Donald Trump bất ngờ tuyên bố đình chỉ việc ném bom, tấn công Iran trong thời hạn 2 tuần, sau nỗ lực trung gian của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Thống chế Asim Munir. Theo tuyên bố từ phía Washington, đây là một thỏa thuận song phương, kèm điều kiện Iran phải “mở cửa hoàn toàn, ngay lập tức, an toàn” eo biển Hormuz. Bằng cách nhấn mạnh những mục tiêu quân sự Hoa Kỳ “đã hoàn thành, vượt quá kỳ vọng”, Tổng thống Trump dường như đang tận dụng lợi thế sức mạnh để chuyển sang thế chủ động trên bàn đàm phán, đồng thời coi đề xuất 10 điểm do Iran đề xuất là cơ sở khả thi cho tiến trình thương thuyết.
Tuyên bố tạm ngừng tấn công Iran của Tổng thống Trump. Nguồn: Truth Social (@realDonaldTrump)
Ngược lại, phản ứng từ phía Iran lại mang màu sắc khẳng định chiến thắng, yêu cầu Hoa Kỳ phải nhượng bộ sâu rộng hơn. Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran tuyên bố Iran đã giành “thắng lợi vĩ đại” và Hoa Kỳ phải đối mặt với một “thất bại lịch sử”, khi Washington buộc chấp nhận kế hoạch 10 điểm do Tehran đề xuất làm cơ sở đàm phán. Bản kế hoạch này chứa đựng những điều khoản mà Washington bấy lâu nay coi là “lằn ranh đỏ”: dỡ bỏ toàn diện các lệnh trừng phạt, công nhận quyền làm giàu uranium, rút quân khỏi khu vực, chấm dứt hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bồi thường thiệt hại.
Trước diễn biến trên, dư luận đang đặt ra dấu hỏi liệu hai bên có thực sự nỗ lực chấm dứt xung đột hay chỉ là một khoảng nghỉ để tái vũ trang. Tờ Al Jazeera dẫn lời ông Robert Geist Pinfold - một nhà phân tích chính trị cho biết, thỏa thuận ngừng bắn mới giữa Hoa Kỳ - Iran vẫn còn rất nhiều điều chưa chắc chắn về phạm vi và tiềm năng thực hiện. Ông nói: “Nhìn chung, vấn đề thỏa thuận ngừng bắn vẫn như thường lệ, ai cũng tuyên bố chiến thắng, trong khi thực tế lại tiếp tục có hành động vi phạm thỏa thuận ngừng bắn”. Hãng tin Guardian nhận định: “Lệnh ngừng bắn nên được nhìn nhận không phải là dấu chấm hết của cuộc xung đột, mà là khởi đầu một giai đoạn mới đầy bất định. Những gì đạt được từ Islamabad có thể chưa đủ để tiến tới nền hòa bình bền vững, nhưng việc quay trở lại leo thang xung đột còn tồi tệ hơn. Cơ hội hiện rất mong manh”.
Tuyên bố của Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran. Nguồn: Supreme National Security Council of the Islamic Republic of Iran
Thực tế đã chứng minh cho sự lo ngại đó, chưa đầy 24 giờ sau thỏa thuận, vết nứt đầu tiên bắt đầu xuất hiện. Quân đội Israel ngày 8/4 vừa tiến hành một cuộc tấn công đẫm máu quy mô lớn nhất nhằm vào Lebanon, khiến ít nhất 89 người thiệt mạng, 700 người bị thương. Trong khi cả Pakistan và Iran đều khẳng định cuộc chiến tại Lebanon là một phần của lệnh ngừng bắn, thì Hoa Kỳ cùng Israel nhấn mạnh thỏa thuận không bao gồm hoạt động chống lại lực lượng Hezbollah. Mâu thuẫn còn đẩy lên đỉnh điểm về vấn đề hạt nhân, Tổng thống Donald Trump ngày 8/4 tuyên bố trên nền tảng Truth Social (@realDonaldTrump) rằng: “Sẽ không có việc làm giàu uranium”. Tương tự, Bộ trưởng Chiến tranh Hoa Kỳ Pete Hegseth cũng ra tối hậu thư yêu cầu Iran giao nộp toàn bộ lượng uranium làm giàu, nếu không sẽ đối mặt hành động quân sự trực tiếp. Ngược lại, Iran từng chỉ trích kế hoạch 15 điểm từ Hoa Kỳ, bao gồm việc yêu cầu Tehran dỡ bỏ chương trình hạt nhân là “cực kỳ quá đáng, bất thường, phi logic”.
Dự kiến Hoa Kỳ và Iran bắt đầu vòng đàm phán trực tiếp đầu tiên tại Islamabad (Pakistan) vào ngày 10/4. Theo thông tin được Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt công bố ngày 8/4, phái đoàn Hoa Kỳ gồm Đặc phái viên Steve Witkoff, ông Jared Kushner - con rể Tổng thống Donald Trump và Phó Tổng thống JD Vance sẽ đến Pakistan để đàm phán cùng Iran. Đại sứ Iran tại Pakistan Reza Amiri Moghadam cũng xác nhận thông tin này và cho biết phái đoàn Iran dự kiến đến Islamabad trong tối nay. Thế giới đang nín thở chờ xem liệu Islamabad là nơi đặt viên gạch cho hoà bình hay chỉ là trạm dừng chân ngắn ngủi trước một cuộc xung đột thảm khốc hơn.
Mie Duong