(TAP) - Từ bao đời nay, mâm ngũ quả - dấu ấn văn hóa đặc trưng Tết Việt đã trở thành biểu tượng của lòng thành kính với tổ tiên, đồng thời gửi gắm ước vọng về năm mới an khang, thịnh vượng, sum vầy. Qua sự kết hợp hài hòa các loại trái cây theo quan niệm ngũ hành, phong tục bày mâm ngũ quả góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa Tết Việt ở đời sống hiện đại.
Mâm ngũ quả được bày trang trọng trên bàn thờ gia đình Việt, trở thành biểu tượng giàu ý nghĩa văn hóa mỗi dịp Tết đến. Nguồn: Haiphong (Pinterest)
Mỗi độ xuân về, giữa sắc hồng hoa đào miền Bắc, mai vàng phương Nam hay cái se lạnh nơi miền Trung gió cát, hình ảnh mâm ngũ quả đa sắc hiện diện nơi gian thờ gợi cảm giác ấm áp, trọn vẹn. Con số năm trong mâm ngũ quả gợi nhắc triết lý ngũ hành, hàm chứa khát vọng “ngũ phúc lâm môn” - phúc, lộc, thọ, khang, ninh cùng hội tụ. Mỗi loại quả mang một lời chúc riêng. Bưởi hay dưa hấu căng tròn gửi lời cầu mong viên mãn; lựu với hạt đỏ au tượng trưng cho sum họp đông đầy; táo gợi sắc thắm phú quý; sung, đu đủ, xoài gửi gắm ước mong sung túc, dư dả. Khi đặt cạnh nhau, sắc xanh, vàng, đỏ đan xen tạo nên bức tranh mùa xuân vừa hài hòa vừa rực rỡ.
Trên dải đất hình chữ S, mâm ngũ quả cũng mang theo sắc thái riêng của từng miền. Ở miền Bắc, nải chuối xanh cong cong tựa bàn tay nâng đỡ, chở che lấy bưởi hay quả phật thủ đặt ở trung tâm. Xung quanh là hồng, quýt, táo, quất… hòa quyện sắc màu, tạo nên bố cục trang nhã, cân xứng gợi nhắc hình ảnh về sự đùm bọc, ước mong gia đình sum vầy dưới mái nhà ấm cúng.
Trong khi đó, miền Trung với khí hậu khắc nghiệt lại chọn sự giản dị làm nét đẹp riêng “có gì cúng nấy, miễn trọn tấm lòng”. Thanh long, chuối, dưa hấu, mãng cầu hay cam quýt bày biện mộc mạc mà chân thành, như chính tính cách con người nơi đây - chịu thương, chịu khó, sâu nặng nghĩa tình. Vào phương Nam, mâm ngũ quả mang theo ước nguyện dung dị mà tha thiết: “cầu sung vừa đủ xài”. Mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài kết thành lời chúc năm mới no đủ, sung túc. Những quả lớn, chắc được đặt phía dưới làm nền vững chãi, nâng đỡ các loại quả khác phía trên, tạo nên tổng thể hài hòa, đầy sức sống.
Theo dòng chảy thời gian, mâm ngũ quả có thể thay đổi hình thức, thêm phần sáng tạo ở cách bày trí. Thế nhưng, điều còn mãi không nằm ở sự cầu kỳ mà ở khoảnh khắc cả gia đình quây quần chọn lựa từng trái chín, lau sạch từng cuống lá, cùng nhau sắp đặt giữa tiếng cười rộn ràng ngày giáp Tết. Chính giây phút ấy thắp lên sợi dây gắn kết các thế hệ.
Mâm ngũ quả ngày Tết bày trên bàn thờ gia tiên thể hiện lòng biết ơn và ước nguyện về một năm mới an lành, đủ đầy, thịnh vượng. Nguồn: RiO (Pinterest)
Mâm ngũ quả vì thế đã hiện diện sâu trong tâm thức người Việt như biểu tượng của cội nguồn, niềm tin. Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, sắc màu từ mâm quả ngày xuân vẫn nhắc nhớ mỗi người về giá trị sum họp, về lòng biết ơn, hy vọng vào một năm mới an khang, thịnh vượng.
Khanh Tan